Tìm hiểu văn hóa người Thái đón Tết qua chuyến đi “Đem nắng xuân về”

Chương trình tình nguyện Xuân 2017 không chỉ giúp chúng em góp một phần công sức ít ỏi của mình để “Đem nắng xuân về” tới xóm Hịch – Xã Mai Hịch – Mai Châu – Hòa Bình mà còn giúp chúng em có cơ hội được tìm hiểu nhiều hơn về phong tục tập quán của người dân nơi đây.

Trong chuyến đi tình nguyện ở bản Lác – Mai Châu, tôi có may mắn được tìm hiểu về phong tục đón tết của người dân tộc Thái.

Cũng như nhiều dân tộc khác, Tết cổ truyền của người dân tộc Thái được tổ chức đúng vào thời điểm Tết Nguyên đán của người Kinh. Sau phiên chợ ngày 25 tháng Chạp, người Thái ngừng lại hoạt động mua bán để dọn dẹp chuẩn bị ngày Tết.

Nói chuyện với người Thái nơi đây, họ cho biết: thường từ ngày 24 đến 26 tháng chạp, các gia đình đều cầm quả cau, lá trầu đến mời thầy mo trong làng về nhà làm lễ cúng tổ tiên, xua đuổi tà ma và xin may mắn cho một năm mới tốt đẹp hơn.

Trong quan niệm của người Thái, thầy mo luôn được coi trọng và kính nể nhất làng. Thầy mo có thể nói chuyện với những người âm, gửi những lời chúc tốt đẹp nhất của người đang sống đến với tổ tiên họ. Đối với người Thái, những ngày này là ngày họ gửi gắm những tình yêu thương, những lời chúc tốt đẹp nhất đến với những người đã khuất.

Người dân tộc Thái cũng nổi tiếng với nghề dệt thổ cẩm và các sản phẩm thủ công từ thổ cẩm

Ngoài ra, người Thái còn treo cây nêu trước cửa ra vào và trên đó treo 4 lá bùa làm bằng những cành cây có hoa (cây không có hoa không được coi là lá bùa hiệu nghiệm), được treo ở 4 góc của mái hiên nhà sàn, người Thái gọi đó là cái “Tà neo.”

Đến tối 28 và 29, những gia đình quây quần lại bên nhau để gói bánh chưng. Bánh của người Thái có hai loại bánh trắng và bánh đen cũng giống như người Kinh được gói bằng lá dong, bên trong chỉ có gạo nếp (bánh đen do gạo được trộn với nước tro sạch). Khác với người Kinh, hương vị của bánh Thái được thể hiện ở mùi vị của lá dong, chiếc bánh đó không những là hội tụ của tinh hoa đất trời mà còn là tấm lòng của con cháu dâng lên Tổ tiên.

Đến tối 30 tết, gia đình người Thái cũng tổ chức bữa cơm tất niên giống như người Kinh với sự góp mặt của anh em, bạn bè, làng xóm… Cả đêm mọi người thức uống rượu và đốt hương nhang không bao giờ tắt.

Sau lễ cúng giao thừa có đủ thịt, cơm và bánh chưng, nhà nào có chiêng hay cồng mang ra gõ... Theo quan niệm của người Thái, tiếng cồng, tiếng chiêng làm cho hoa xuân đua nở, vạn vật như gần gũi nhau hơn. Lúc vui tiếng cồng, tiếng chiêng vang lên ngân nga không kể ngày hay đêm.

Đặc biệt, văn hóa của người Thái không thể thiếu những vò rượu cần. Vì thế, trước khi các thành viên trong gia đình ngồi lại quây quần bên nhau thì người chủ gia đình phải mang một vò rượu đặt trước bếp lửa cúng lễ, mong thần bếp luôn giữ ngọn lửa ấm cúng và cầu chúc cho gia đình một năm sung túc. Đến sáng mùng 1 Tết, con gái Thái đem xôi ra quạt giữa gian nhà sàn để cúng ma nhà và dọn ra hai hoặc ba mâm cúng, mâm đặt trên cao là cúng tổ tiên nhà chồng, còn mâm đặt thấp hơn để cúng tổ tiên nhà vợ. Sau đó, gia đình quây quần lại ăn bữa cơm đầm ấm.

Chương trình “Đem nắng xuân về” không chỉ giúp chúng em thấu hiểu khó khăn của người dân nơi đây mà còn cho chúng em thêm nhiều kiến thức mới mẻ, bổ ích về cuộc sống của đồng bào ta. Xin cảm ơn BGH nhà trường đã luôn tạo điều kiện hết mức cho chúng em được khám phá, trải nghiệm và giúp chúng em có nhiều kiến thức mới mẻ trong cuộc sống.

Diệu Hằng - (Sưu tầm và tổng hợp)