Bài tham luận về công tác giáo viên chủ nhiệm của thầy Nguyễn Văn Xuân

Chiều ngày 11/8/2016, tại phòng Hội đồng Trường THPT Lê Lợi đã tổ chức hội thảo khoa học về công tác giáo viên chủ nhiệm năm học 2016-2017 (Click để xem thêm).

Tại buổi hội thảo, thầy Nguyễn Văn Xuân đã trình bày bản tham luận của mình như sau:

Trong hoạt động dạy và học, giáo viên chủ nhiệm (GVCN) có một vai trò hết sức quan trọng bởi chính họ là cầu nối, là sợi dây liên kết quan trọng giữa nhà trường với học sinh, giữa học sinh với các giáo viên bộ môn và giữa nhà trường với phụ huynh học sinh. Nếu ví tập thể lớp là một cơ thể sống thì GVCN giống như bộ não, như linh hồn của cơ thể đó. GVCN là người chịu trách nhiệm trước nhà trường về các hoạt động của lớp, các hành vi của học sinh. Có thể nói, GVCN là người có những ảnh hưởng không nhỏ đến việc học tập, rèn luyện, tu dưỡng hình thành nhân cách của học sinh.

Thầy Nguyễn Văn Xuân đang đọc bản tham luận của mình tại Hội thảo  khoa học về công tác giáo viên chủ nhiệm năm học 2016-2017.

  Vậy làm sao để làm tốt vai trò của GVCN trong hoạt động dạy học trong nhà trường là một nỗi trăn trở của hầu hết các giáo viên khi làm công tác chủ nhiệm. Tham gia với hội thảo hôm nay, tôi xin đóng góp một vài kinh nghiệm của mình, mang tính chất tham khảo cho công tác làm GVCN, nhằm phát huy vai trò của người GVCN trong hoạt động dạy và học trong nhà trường:

I, CÁC PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC CẦN CÓ VÀ NHIỆM VỤ CẦN LÀM CỦA GVCN:

Vai trò của người GVCN là vô cùng lớn, là một trong những yếu tố quan trọng nhất để thực hiện thành công công tác giáo dục của một đơn vị lớp học. Vậy để thực hiện nhiệm vụ đó, người GVCN cần có những phẩm chất, năng lực gì? Phải thực hiên những nhiệm vụ cụ thể nào?

* Phẩm chất, năng lực cần có:

  1, Yêu nghề và có chữ "tâm" của nhà giáo:

Phẩm chất đầu tiên của một người GVCN đó là sự yêu nghề và cao hơn nữa là phải có chữ "tâm" của một nhà giáo. Người giáo viên chủ nhiệm phải giống như một người mẹ, một người anh, người chị thực thụ của học sinh, và có những lúc cũng cần như một người bạn của chính học sinh của mình.

Việc quan trọng nhất với người GVCN, đó là phải làm sao để được học sinh, phụ huynh tin tưởng tuyệt đối và phải chiếm được toàn bộ trái tim, tình cảm của học sinh. Muốn làm được điều đó, người GVCN trước hết phải là một tấm gương sáng của học sinh về mọi mặt, phải biết giữ cho mình một tâm hồn trong sáng, một tấm lòng tận tụy, một tình cảm nhân hậu, vị tha, một đức tính kiên nhẫn, bình tĩnh. Người GVCN cần phải cho học sinh thấy được các việc mình đã và đang làm là hướng về phía học sinh, vì sự đi lên, sự tiến bộ của học sinh.

2. Năng lực quản lý của người GVCN:

         Thông thường mỗi GVCN phải quản lý một lớp khoảng 40 học sinh trong 1- 2 năm hoặc có thể trong một khóa học, vậy nên có thể xem GVCN như một "Hiệu trưởng thu nhỏ”. Do đó, năng lực quản lý, lãnh đạo của GVCN là yếu tố vô cùng quan trọng, quyết định đến sự thành công của một lớp học.

GVCN phải có đủ hiểu biết và các kỹ năng để điều tra khảo sát, xây dựng kế hoạch lớp chủ nhiệm, tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục đến từng học sinh. Ngoài việc thực hiện các chỉ đạo của Hiệu trưởng, của ngành thì các GVCN cần phải biết xây dựng các hoạt động độc lập riêng, mang tính đặc thù của lớp mình. Về việc này, tôi đánh giá đội ngũ trong trường chúng ta thực hiện chưa được tốt lắm. Đa số GVCN còn thụ động, chưa dám có các đề xuất, xây dựng các hoạt động riêng của lớp. Tôi cho rằng, trong năm học tới các đồng chí GVCN cần phải tích cực, chủ động hơn nữa trong vấn đề này.

GVCN cũng cần phải có tầm nhìn, phát hiện và giải quyết sớm các vấn đề nảy sinh ở lớp mình chủ nhiệm. Khi triển khai một hoạt động giáo dục mới cần phải có kỹ năng “truyền lửa”, kỹ năng “đọc vị” như các nhà huấn luyện viên của các đội tuyển. Làm công tác quản lý học sinh, GVCN có những lúc cần phải thể hiện được quyền uy của người quản lý nhưng cũng cần phải biết “hội tụ” và “lan tỏa”. 

3, Năng lực tác động để phát triển nhân cách người học sinh: 

Mỗi GVCN phải nhận thức sâu sắc công việc quan trọng của mình là làm sao tạo được những điều kiện thuận lợi nhất để mỗi học sinh của mình có thể phát triển hết khả năng vốn có của bản thân, hình thành được những tính cách, thói quen theo đúng mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông đã đề ra. Để làm được việc đó, GVCN phải tự nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm của mình. GVCN không chỉ biết thương yêu, tôn trọng, quý mến học sinh của mình mà cần căn cứ vào hoàn cảnh, cá tính từng học sinh để tìm cách gần gũi, lắng nghe, thấu hiểu và phát hiện hết năng khiếu, năng lực, tính cách của từng học sinh. Qua đó chia sẻ, gợi mở, dẫn dắt học sinh để mỗi học trò phát huy hết năng khiếu, năng lực và phẩm chất tốt đẹp của bản thân.

Điều quan trọng của mỗi GVCN là phải biết tạo cho học sinh của mình phát triển nhân cách trong một tập thể học sinh lành mạnh. Đồng thời cần phải dần biến quá trình tác động giáo dục thành quá trình tự giáo dục của học sinh.

4. Năng lực phối hợp các lực lượng giáo dục (hiệu trưởng thu nhỏ)

Đối tượng giáo dục chủ yếu của GVCN là chính những học sinh mình chủ nhiệm. Song muốn thành công, người GVCN cần có khả năng tập hợp, phối hợp các lực lượng giáo dục để cùng tác động giáo dục học sinh sao cho có hiệu quả nhất. Do đó năng lực phối hợp các lực lượng giáo dục là một năng lực mỗi giáo viên chủ nhiệm cần tích lũy để có đủ khả năng thuyết phục, lôi kéo, đề xuất để các lực lượng khác cùng tham gia giáo dục,  như giáo viên bộ môn, cán bộ đoàn thanh niên, giám thị và đặc biệt là cha mẹ học sinh và các lực lượng khác ngoài xã hội.

Trong trường chúng ta, tôi nhận thấy đa số các đồng chí GVCN đã làm khá tốt việc phối hợp các lực lượng giáo dục trong hoạt động giáo dục của lớp. Tuy nhiên, các đồng chí cũng cần có sự chủ động hơn trong việc huy động các nguồn lực giáo dục vào trong chương trình giáo dục của lớp. Đa phần chúng ta vẫn còn trông đợi các chỉ đạo, các kế hoạch của Ban giám hiệu, của Đoàn thanh niên rồi mới có những kế hoạch cụ thể cho lớp.

Với giáo viên bộ môn, người GVCN cần phải biết thế mạnh của mỗi giáo viên giảng dạy của lớp mình để lôi  kéo mỗi gv vào mỗi việc tác động tạo ra sự thay đổi, nhất là của những học sinh “khó giáo dục”. 

Với Đoàn TN GVCN phải phối hợp chặt chẽ để tạo ra được  một đội ngũ cán bộ lớp, cán bộ Đoàn có khả năng tự quản, có khả năng chủ động tham gia các phong trào thanh niên mà Đoàn phát động.

Với cha mẹ học sinh, không phải chỉ là những địa chỉ để “kể tội học sinh” mà thật sự làm cho phụ huynh thấu hiểu những công việc của nhà trường, lôi kéo họ vào những hoạt động tập thể của lớp để họ có thể vừa đóng góp được công sức lại vừa thấy được ý nghĩa tác động của các hoạt động giáo dục của nhà trường. 

5. Năng lực “tay trái” của GVCN

Đó là năng lực giải quyết, thực hiện những nhiệm vụ cụ thể trong chương trình giáo dục phổ thông yêu cầu. Trong xu thế đổi mới giáo dục như hiện nay càng đòi hỏi người GVCN cần phải bồi dưỡng nâng cao các năng lực này nhiều hơn. Đặc biệt, trong trường ta hiện nay đang đi theo mô hình mới thì các đồng chí GVCN càng cần phải tích cực tích lũy, rèn luyện nhiều năng lực tay trái hơn nữa.

 Tôi xin giới thiệu một số năng lực tay trái mà GVCN cần tích lũy:

- Năng lực giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống: Đây là một vấn đề mà đa phần GVCN còn chưa thực sự quan tâm định hướng, giáo dục cho học sinh và GVCN cũng chưa chú trọng để tự bồi dưỡng năng lực này.

- Năng lực giáo dục định hướng nghề nghiệp: Trong số các đồng chí GVCN tôi nhận thấy có nhiều đồng chí đã tổ chức giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh, nhưng vẫn còn nhiều đồng chí chưa thực sự chú ý, chưa biết lồng ghép việc giáo dục hướng nghiệp cho học sinh.

- Năng lực tổ chức hoạt động tập thể trải nghiệm sáng tạo (hoạt động ngoài nhà trường)

- Năng lực giáo dục học sinh biết kỷ luật, biết tự giác.

- Cần có những hoạt động giáo dục giới tính cho học sinh.

- Khả năng múa, hát, kể chuyện…

- Khả năng tổ chức ngoại khóa, giáo dục thông qua các hoạt động ngoại khóa.

- Khả năng giao tiếp, thuyết phục: GVCN nhiều lúc phải giống như một nhà ngoại giao để có thể thuyết phục học sinh, phụ huynh thực hiện theo định hướng giáo dục của nhà trường. Điều này tôi thấy đối với phụ huynh THPT Lê Lợi thì lại càng cần thiết. Vì trường ta có nhiều đối tượng phụ huynh, trong đó đa số họ chưa hiểu hết ý định hướng giáo dục, cũng như triết lý giáo dục của nhà trường.

*Một số nhiệm vụ cụ thể mà GVCN cần phải làm:  

-        Điều tra, nắm bắt đầy đủ thông tin của từng học sinh về hoàn cảnh gia đình, năng khiếu, năng lực nổi trội, sở thích, sở trường, tính cách, nhóm bạn thân trong lớp, ngoài lớp. Trong quá trình làm công tác chủ nhiệm GVCN cần phải liên tục cập nhật các thông tin này. Từ các thông tin điều tra được, GVCN cần bàn bạc, trao đổi với lớp để xây dựng kế hoạch chủ nhiệm cho phù hợp với lớp.

-        Xây dựng đội ngũ cán bộ lớp năng động, nhiệt tình, có trách nhiệm và giao nhiệm vụ cụ thể của từng vị trí cán bộ trong lớp. Nếu lựa chọn được những cán bộ lớp càng có năng lực thì GVCN càng đỡ việc mà công tác quản lý lớp lại vô cùng hiệu quả.

-        Trên cơ sở nội quy của nhà trường, GVCN có thể đưa ra thêm những nội quy, quy định riêng của lớp. Cần xây dựng cho lớp một quy chế đánh giá thi đua chi tiết, đầy đủ. Sau mỗi tuần học, GVCN cần tổng kết, đánh giá việc thi đua của các thành viên, các tổ trong lớp. Cần có những khen thưởng xứng đáng cho những học sinh có thành tích nổi bật hoặc những học sinh có tiến bộ vượt bậc.

-        Thường xuyên theo dõi đầy đủ về mặt học tập, nề nếp của học sinh trong lớp, thống kê các lỗi trong tuần, trong tháng để có biện áp uốn nắn kịp thời. Cần phải nhìn thấy nhanh những học sinh nào đang tiến bộ, những học sinh nào có dấu hiệu vi phạm hay đi xuống về học tập cũng như đạo đức. Qua đó người GVCN cần có biện pháp giáo dục nhanh chóng, phù hợp để tác động thay đổi học sinh. Song song với việc thường xuyên quan tâm, theo dõi, đôn đốc lớp thì GVCN cần phải rèn luyện để các em biết tự quản, tự trách nhiệm về việc học tập rèn luyện của bản thân.

-        Song song với các nhiệm vụ trên, việc tạo ra mối quan hệ mật thiết với cha mẹ học sinh cũng là điều hết sức quan trọng. GVCN không nên đợi đến các cuộc họp phụ huynh hay khi các em vi phạm nội qui trường lớp mới mời phụ huynh lên để trao đổi. GVCN có thể thăm hỏi chuyện gia đình, trao đổi cách dạy dỗ con em khi có dịp gặp mặt…Ngoài ra, GVCN cũng không nên để các cuộc họp phụ huynh là lúc phê phán, chê bai việc học tập, hạnh kiểm của HS. Chúng ta cần làm cho cuộc họp trở thành buổi trao đổi thân mật giữa GVCN và gia đình. Từ đó GVCN tạo được mối quan hệ thân mật giữa GVCN với gia đình, tất nhiên, GVCN sẽ được sự tin yêu ở phụ huynh và họ sẵn sàng hỗ trợ trong mọi hoạt động học tập, sinh hoạt mà GVCN đề ra. GVCN cũng cần vận động để các bậc phụ huynh tham gia nhiều hơn trong các hoạt động giáo dục của lớp. Trong lớp GVCN cần tìm ra những phụ huynh có khả năng nổi trội về một mặt nào đó và mời các bác đến trao đổi với lớp về các vấn đề mà học sinh quan tâm, ví dụ như có thể mời các bác đến tư vấn hướng nghiệp, tư vấn về sức khỏe sinh sản, tư vấn về tâm lý, hoặc có thể chỉ đơn giản là những buổi nói chuyện.

-        Một nhiệm vụ cũng vô cùng quan trọng, đó là GVCN cũng phải làm cho lớp học đoàn kết, yêu thương, luôn quan tâm gắn bó nhau. Để tạo được một lớp học như thế, GNCN cần phải tạo điều kiện cho các em thể hiện sự quan tâm lẫn nhau của mỗi thành viên trong lớp.

-        Một nhiệm vụ không thể thiếu được của người GVCN là phải có kế hoạch và biện pháp giúp cho lớp nâng chất lượng học tập và hạnh kiểm ngày một cao hơn. Trước tiên, GVCN phải làm cho các em thích đi học. Muốn vậy, GVCN phải mất rất nhiều công sức và thời gian trong việc giáo dục nhận thức của các em. GVCN tranh thủ trong giờ sinh hoạt lớp, trong lúc hoạt động ngoài giờ lên lớp, trong các buổi lao động tập thể, trong các buổi dã ngoại…GVCN phải phân tích, giải thích, minh chứng cụ thể những sự việc xảy ra hàng ngày trong cuộc sống gia đình và ngoài xã hội mà các em thấy được. Khơi dậy lòng hiếu tử của một người con đối với bố mẹ, với gia đình, để từ đó các em hiểu rõ mục đích, lý do mà các em phải đi học, một khi các em đã nhận thức đúng đắn về việc học tập của mình rồi thì GVCN sẽ dễ dàng hướng các em đến ước mơ, hoài bảo về tương lai sự nghiệp của bản thân mình. Một nhiệm vụ nặng nề như thế, nếu chỉ có một mình GVCN làm thì không thể nào đạt hiệu quả được mà phải nhờ nhiều người chung tay gánh vác như Ban giám hiệu nhà trường, Đoàn thanh niên, giáo viên bộ môn, gia đình và xã hội…

II,  MỘT SỐ ĐIỂM NỔI BẬT TRONG CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP CỦA BẢN THÂN NĂM VỪA QUA:

1.    Đặc điểm tình hình lớp: 36 nữ, 3 nam.

2.    Một số điểm nổi bật:

-        Công tác tổ chức học Apollo: 100%

-        Công tác học phụ đạo: gần như 100% học phụ đạo

-        Vấn đề đoàn kết trong lớp: Để giải quyết vấn đề mâu thuẫn nội bộ trong lớp, tôi đã phải phối hợp với phụ huynh tổ chức cho học sinh đi dã ngoại 2 lần. Và tôi đánh giá qua 2 lần đó, học sinh không những đoàn kết hơn mà còn học hỏi được rất nhiều điều. Cả 2 chuyến đi lớp tôi không một lần vào ăn nhà hàng. Các em tự chuẩn bị mọi thứ từ A đến Z ở nhà và mang đi. Sau mỗi chuyến đi, mọi rác các em mang đi đều được các em thu gọn và mang ra tận ngoài khu vực có thùng rác để bỏ, không có chuyện các em cắm trại, dã ngoại rồi vứt rác bừa bãi.

-        Trong năm học vừa rồi tôi cũng đã mạnh dạn có một số thay đổi trong tiết sinh hoạt:

         +) Đó là việc cho các em học khá, viết bài về kinh nghiệm học tập và cho thảo luận, trao đổi trong giờ sinh hoạt lớp.

         +) Trong lớp có một số phụ huynh có am hiểu về mặt xã hội tôi cũng đã mời đến vài buổi để nói chuyện với học sinh trong lớp.

         +) Và tôi cũng đã mời được một thủ khoa về lớp nói chuyện, trao đổi về kinh nghiệm học tập. Ngoài ra, tôi cũng dự định 1, 2 tuần tới sẽ mời tiếp một bạn thủ khoa khác về để trao đổi với học sinh trong lớp.

ĐỀ XUẤT:

-       Về vấn đề giáo dục hướng nghiệp: Lãnh đạo nhà trường cũng đã quan tâm xây dựng nhiều chương trình giáo dục hướng nghiệp, song theo tôi việc này chúng ta cần phải làm tích cực hơn, thường xuyên hơn. Ngoài việc có các buổi tư vấn của nhà trường, các buổi hội thảo chúng ta cần giao nhiệm vụ cho một đồng chí hay một tổ nào đó sưu tầm các sách, báo viết về định hướng nghề nghiệp cũng như xu thế nghề nghiệp trong tương lai, từ đó các lớp có thể mượn về photo và phát cho học sinh tham khảo.

-       Vấn đề hoạt động ngoại khóa: Hiện tại chúng ta mới tập trung vào các hoạt động văn nghệ, thể dục thể thao mà chưa có nhiều hoạt động về ngoại khóa chuyên môn, hoạt động giáo dục giới tính.

-       Tổ chức hoạt động thăm quan, dã ngoại: mỗi năm nhà trường nên xây dựng kế hoạch cho học sinh đi thăm quan thực tế, dã ngoại ít nhất một lần.

Trên đây là một số ý kiến cá nhân của tôi về công tác chủ nhiệm lớp, kính mong các đồng chí đóng góp thêm ý kiến để công tác chủ nhiệm trong trường ta được hiệu quả hơn. Cuối cùng xin kính chúc các đồng chí luôn mạnh khỏe, hạnh phúc, chúc các đồng chí một năm học mới gặt hái được nhiều thành công. Xin trân trọng cảm ơn!